Blog

• omówimy jakie roszczenia przysługują pracownikowi w następstwie wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę;
• opiszemy sposób ustalania jego wysokości w oparciu o orzecznictwo Sądu Najwyższego;
• odniesiemy się do zagadnień związanych z postępowaniem dowodowym, a w szczególności omówimy, co może nam pomóc w dochodzeniu swoich roszczeń.

1.Jakie roszczenia mi przysługują w następstwie wadliwego zwolnienia z pracy?

Gdy wypowiedzenie umowy o pracę (na czas określony lub nieokreślony) jest nieuzasadnione lub zostało złożone z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu umów o pracę, pracownik ma do wyboru dwa roszczenia:

• roszczenie o stwierdzenie przez sąd bezskuteczności wypowiedzenia (a jeżeli umowa uległa już rozwiązaniu – o przywróceniu pracownika do pracy na poprzednich warunkach);

albo

• roszczenie o zapłatę odszkodowania.

Sąd jednak, stwierdzając wadliwość wypowiedzenia, nie zawsze musi przychylić się do wniosku o przywrócenie do pracy, jeżeli stwierdzi, że przywrócenie byłoby niecelowe (np. do terminu rozwiązania umowy o pracę zawartej na czas określony pozostaje niewiele czasu, lub pomiędzy pracownikiem a pracodawcą istnieje konflikt, który wyklucza możliwość dalszej relacji opartej na zaufaniu). W takiej sytuacji sąd obowiązany jest zasądzić na rzecz pracownika odszkodowanie.

2. Co z czasem pozostawania bez pracy, w przypadku przywrócenia do pracy?

• Przywrócenie do pracy wywiera skutki prawne ex nunc (tj. na przyszłość, od momentu wydania orzeczenia przez sąd powstaje stosunek pracy taki sam, jaki istniał przed zwolnieniem).
• Pracownikowi, który został przywrócony do pracy oraz podjął pracę, przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy (w ograniczonej wysokości, o czym poniżej).
• Sąd Najwyższy rozstrzygnął, że czas pozostawania bez pracy oznacza okres, w którym pracownik nie świadczy pracy u pracodawcy, który dokonał wypowiedzenia umowy niezgodnie z prawem.
• Co istotne, Sąd Najwyższy wskazał, że dochody, które pracownik uzyska na podstawie innego stosunku pracy nie ograniczają prawa do wynagrodzenia, które przysługuje w następstwie przywrócenia do pracy. Oznacza to, że pracownik pomimo podjęcia pracy u innego pracodawcy, może domagać się zapłaty zaległej pensji.
• Uzyskanie wynagrodzenia za czas pozostawiania bez pracy jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy przywracany pracownik zgłosi roszczenie o jego zasądzenie.
• Okres, za który pracownikowi zasądzono wynagrodzenie, wlicza się do okresu zatrudnienia.

3. Wysokość wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy

• Wynagrodzenie przysługuje w kwocie nie wyższej niż za 2 miesiące.
• Jeżeli okres wypowiedzenia wynosił 3 miesiące – nie więcej niż za 1 miesiąc.
• Jeżeli umowę o pracę rozwiązano z:
  • pracownikiem w wieku przedemerytalnym albo
  • z pracownicą w okresie ciąży,
  • w okresie urlopu macierzyńskiego lub od dnia złożenia przez pracownicę wniosku o udzielenie urlopu macierzyńskiego;

– do dnia zakończenia tego urlopu:

– wynagrodzenie przysługuje za cały czas pozostawania bez pracy.

Powyższe dotyczy również sytuacji, w której rozwiązanie umowy o pracę podlega ograniczeniu z mocy innego przepisu szczególnego.

4. Jaką kwotę mogę otrzymać tytułem odszkodowania za nieuzasadnione lub naruszające przepisy prawa wypowiedzenie umowy o pracę?

• Umowa o pracę zawarta na czas nieokreślony:
  • O wysokości odszkodowania decyduje sąd.
  • Sąd jest ograniczony tzw. „widełkami” – może zasądzić odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres od 2 tygodni do 3 miesięcy, ale nie niższej od wynagrodzenia za okres wypowiedzenia.
  • Sąd Najwyższy odnosząc się do zagadnienia wysokości odszkodowania wykazuje się niekonsekwencją:

– z jednej strony SN słusznie zwraca uwagę, że odszkodowanie za wadliwe wypowiedzenie umowy nie ma charakteru kompensacyjnego (jego istotą nie jest naprawienie rzeczywistej szkody, a wykazanie szkody i jej wysokości nie stanowi przesłanki do zasądzenia odszkodowania).

– z drugiej strony SN za podstawowe kryterium przy ustalaniu wysokości tego odszkodowania uznaje wysokość szkody (należy ją odnieść do utraty spodziewanych zarobków w następstwie wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę).

• Umowa o pracę zawarta na czas określony:
  • Jeżeli termin umowy, do którego umowa ta miała trwać, upłynął przed wydaniem orzeczenia przez sąd pracy lub
  • jeżeli przywrócenie do pracy byłoby niewskazane ze względu na krótki okres, jaki pozostał do upływu terminu trwania umowy:

– odszkodowanie przysługuje w wysokości wynagrodzenia za czas, do upływu którego umowa miała trwać, jednak nie więcej niż za okres 3 miesięcy.

• Powyższe oznacza, że sąd jest obowiązany zasądzić konkretną kwotę w danym stanie faktycznym (brak dyskrecjonalnej władzy sędziowskiej w postaci tzw. „widełek”).

5. Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

• Stanowi ono postępowanie odrębne w ramach postępowania cywilnego.
• Należy pamiętać, że zgodnie z art. 96 ust. 1 pkt 4 Ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, pracownik wnoszący powództwo (odwołanie od wypowiedzenia) do sądu pracy, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
• Nie stosuje się w nim przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu ze świadków i z przesłuchania stron (przede wszystkim mowa o art. 246, 247 i 304 k.p.c. oraz art. 74 § 1 k.c.).
• Przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron nie jest obligatoryjne, jednak sąd jest zobowiązany do jego przeprowadzenia, kiedy w sprawie brak jest innych dowodów.
• Wyłączenie w/w ograniczeń nie ma zastosowania w sprawach z zakresu prawa pracy, w których pracownik jest stroną pozwaną (liberalizacja postępowania dowodowego w odniesieniu do pracownika realizuje zasadę niwelowania dysproporcji sił stron stosunku pracy).

6. Jak przygotować się na wypadek niezasadnego zwolnienia?

            Pamiętaj o udokumentowaniu swoich twierdzeń!

• To ważne, aby wzmocnić swoje stanowisko – strona, która występuje z roszczeniem musi udowodnić, że jej roszczenie jest zasadne.

Chociaż dowody w formie dokumentowej nie są konieczne, to jednak ich moc dowodowa, co do zasady, jest wyższa od np. dowodu z zeznań świadków.

Dla udowodnienia, że pracodawca wypowiedział Ci umowę o pracę w sposób wadliwy wszystko może mieć znaczenie.

Za dowody może posłużyć przykładowo:

• korespondencja e-mail ze współpracownikami lub osobami na stanowiskach kierowniczych w Twojej firmie;
• SMSy;
• zeznania świadków (współpracowników lub byłych współpracowników);
• wiadomości wysyłane na wewnętrznych komunikatorach typu Slack czy Microsoft Teams;
• zdjęcia (np. zdjęcia grafiku, który fizycznie jest zamieszczany w miejscu pracy).

Niektóre z powyższych środków dowodowych mogą wydawać się nieistotne, jednak profesjonalista – radca prawny czy adwokat, po zapoznaniu się z nimi, dokonaniu ich selekcji i nadaniu im właściwego znaczenia prawnego, może sporządzić odwołanie od wypowiedzenia, które będzie skutkowało uzyskaniem odszkodowania od byłego pracodawcy.