Blog

• Jakie roszczenia przysługują wspólnikowi występującemu ze spółki osobowej?
• Czy spółce mogą przysługiwać roszczenia wobec występującego wspólnika?
• Kiedy roszczenie o zapłatę udziału kapitałowego staje się wymagalne?

1. Roszczenia wspólnika występującego ze spółki osobowej

Wspólnik, który występuje ze spółki, ma prawo żądać od spółki kontynuującej działalność wypłaty zarówno niepobranego zysku, jak i równowartości swoich udziałów kapitałowych w majątku spółki.

Co do zasady każdy wspólnik ma prawo do równego udziału w zyskach i uczestniczy w stratach w tym samym stosunku bez względu na rodzaj i wartość wkładu.

Wspólnicy mogą umownie ustalić dzień wystąpienia wspólnika ze spółki (dzień bilansowy), dlatego dniem, na który ma zostać ustalona wartość zbywcza majątku spółki, nie musi być ostatni dzień roku obrotowego.

Kodeks wskazuje też, że wspólnik występujący (albo spadkobierca wspólnika) uczestniczy w zysku i stracie ze spraw jeszcze niezakończonych – choć nie mają oni wpływu na ich prowadzenie. Mogą jednak żądać wyjaśnień, rachunków oraz podziału zysku i straty z końcem każdego roku obrotowego.

Pojęcie spraw niezakończonych jest przedmiotem rozbieżności w orzecznictwie sądowym.

W skrócie – bywa ono wykładane:

• szeroko (jako czynności sądowe i pozasądowe, w których wspólnik nie musiał faktycznie uczestniczyć) albo
• wąsko (jako sprawy, które przyniosły zysk z umów zawartych i wykonanych w całości albo w znacznym stopniu w czasie, gdy występujący wspólnik posiadał jeszcze status wspólnika, jednak spółka nie otrzymała zapłaty przed jego wystąpieniem).

Aby dowiedzieć się więcej o tym, czym są udziały kapitałowe i w jaki sposób należy je obliczać, zapraszamy do lektury poprzednich artykułów na naszej stronie .

Prawo do pobrania zysku aktualizuje się z końcem każdego roku obrotowego. W trakcie roku jednak wspólnicy mogą pobierać zaliczki na poczet spodziewanego zysku. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, w spółce osobowej – odmiennie od spółek kapitałowych – dla pobrania zaliczki na poczet zysku nie jest wymagane podjęcie uchwały przez wspólników. Wystarczy zgoda pozostałych wspólników.

W orzecznictwie dominuje pogląd o dyspozytywnym charakterze art. 65 k.s.h., a zatem – co do zasady – wspólnicy mogą sposób rozliczenia roszczeń wskazanych w tym przepisie uregulować odmiennie (umownie).

Wspólnicy nie mają jednak nieograniczonej swobody, na co słusznie zwraca uwagę w komentarzu do k.s.h. M. Dumkiewicz, wskazując że postanowienia umowne pozbawiające występującego wspólnika roszczeń (albo takie, które ograniczają jego roszczenia – w stosunku do zasad kodeksowych – w stopniu znacznym), należy uznać za sprzeczne z naturą stosunku spółki.

2. Roszczenia spółki wobec występującego wspólnika

Nie zawsze jednak wspólnikowi występującemu będzie przysługiwało roszczenie rozliczenia udziału kapitałowego lub niepobranych zysków wobec spółki – czasami bywa odwrotnie.

Przede wszystkim, jeżeli udział kapitałowy wspólnika występującego (lub spadkobiercy wspólnika) przy rozliczeniu wykazuje wartość ujemną, jest on obowiązany wyrównać spółce przypadającą na niego brakującą wartość.

Nawet w przypadku dodatniej wartości majątku spółki wspólnik występujący może być zobowiązany do zapłaty na rzecz spółki odpowiedniej kwoty, ponieważ udział kapitałowy ustępującego wspólnika może być pomniejszony o jego udział w stratach.

Może też mieć wartość ujemną, mimo dodatniej wartości majątku spółki – jeśli suma pobranych przez występującego wspólnika, za zgodą pozostałych wspólników, zaliczek na poczet udziału w zyskach (art. 52 § 1 k.s.h.) – lub nierozliczonych zaliczek tytułem udziału w zyskach – przewyższa wartość udziału kapitałowego tego wspólnika.

W takiej sytuacji, to spółce przysługuje roszczenie wobec występującego wspólnika.

Dlatego należy pamiętać o sporządzeniu bilansu zbywczego i ustaleniu wartości zbywczej majątku spółki oraz udziałów kapitałowych występujących wspólników.

3. Wymagalność roszczenia o zapłatę udziału kapitałowego / charakter zobowiązania spółki i opóźnienie w zapłacie

Wymagalność roszczenia o zapłatę udziałów kapitałowych i opóźnienie spółki w zapłacie jest przedmiotem sporu w doktrynie od lat i brak jest jednolitej linii orzeczniczej.

Przyjmuje się dwa stanowiska – w zależności od określenia charakteru zobowiązania spółki.

Pierwsze stanowisko:

Zobowiązanie spółki do wypłaty udziału kapitałowego Sąd Najwyższy określił jako tzw. roszczenie bezterminowe.

Oznacza to, że postawienie w stan wymagalności tej wierzytelności następuje przez wezwanie dłużnika (spółki) do zapłaty.

Sąd Najwyższy w tym orzeczeniu wskazał jednocześnie, że:

• zobowiązanie spółki powstaje z chwilą sporządzenia bilansu;
• jakość tego bilansu, jego dokładność, rzetelność, wiarygodność, kompletność, obciąża spółkę;
• ustawodawca w przepisach kodeksu spółek handlowych nie oznaczył terminu, w którym po wystąpieniu wspólnika spółka ma obowiązek wypłacić mu wartość jego udziału kapitałowego;
• nie należy stosować do tego zobowiązania przepisów o rachunkowości, jako przepisów publicznoprawnych – mimo powoływania się na nie przez część doktryny w zakresie trzymiesięcznego terminu na sporządzenie bilansu.

Uwaga!

Sprawa jednak komplikuje się, gdy (np. wobec konfliktu z występującym wspólnikiem) spółka nie sporządza bilansu, albo bilans przed wspólnikiem ukrywa.

W tym wariancie – wg powyższego wyroku Sądu Najwyższego – spółka nie sporządzając bilansu (w zasadzie) nie jest zobowiązania do zapłaty – skoro zobowiązanie powstaje dopiero z chwilą sporządzenia bilansu.

Dodatkowo – jeżeli wspólnik nie pozna treści bilansu zbywczego, który przecież jest podstawą obliczenia jego udziału kapitałowego, to w jaki sposób ma wezwać spółkę do zapłaty i sprecyzować należne kwoty?

Taka wykładnia premiuje dłużnika działającego w złej wierze i nie chroni wierzyciela.

Drugie stanowisko:

Dlatego bardziej  przekonywający wydaje się drugi pogląd, zgodnie z którym z chwilą rozwiązania stosunku członkostwa występującego wspólnika ustaje stosunek spółki i dotychczasowa więź majątkowa między wspólnikami.

W ten sposób wymagalność roszczenia następuje samoistnie, a w następstwie treści art. 65 § 3 k.s.h., także opóźnienie spółki w zapłacie.

Jednocześnie, art. 65 § 3 k.s.h. nie zobowiązuje występującego wspólnika do podejmowania dodatkowych czynności (takich jak odrębne wezwanie spółki do zapłaty) i nie uzależnia od nich wymagalności roszczenia.

Jak słusznie wskazuje A. Opalski w komentarzu do k.s.h., opóźnienie w sporządzeniu osobnego bilansu uprawnia występującego wspólnika do żądania zapłaty odsetek ustawowych, liczonych od momentu, w którym powinien zostać sporządzony prawidłowy bilans zbywczy, a pogląd SN opisany jako wariant pierwszy, stanowi „razi sztucznością” i „jest wyrazem niepotrzebnego (i szkodliwego) formalizmu prawniczego”.

Drugi wariant znajduje uzasadnienie także w ochronnym charakterze art. 65 k.s.h. wobec występującego wspólnika.

Kancelaria, która rozumie biznes.

Od lat pomagamy przedsiębiorcom i dysponujemy wieloletnim doświadczeniem w sporach korporacyjnych, wynikających także z rozliczeń między wspólnikami. Jeżeli masz wątpliwości dotyczące wzajemnych rozliczeń lub interpretacji klauzul umownych zgłoś się do nas!

Skontaktuj się z nami za pomocą formularza kontaktowego, e-mailem (kancelaria@mikulski.krakow.pl) lub telefonicznie (+48 12 410 7700)!