Blog

Ustalenie, kto rzeczywiście zlecił przewóz, jest pierwszym etapem dochodzenia należności. Jeżeli kontrahentem przewoźnika jest podmiot zagraniczny, pojawia się kolejne pytanie: czy polski przewoźnik może wystąpić z pozwem przed sądem w Polsce?

W sprawach dotyczących przewozów międzynarodowych odpowiedź zależy przede wszystkim od miejsca przyjęcia towaru do przewozu, miejsca jego dostawy oraz treści umowy zawartej pomiędzy stronami.

Kiedy właściwy może być sąd polski?

Konwencja CMR przewiduje szczególne zasady jurysdykcji w sporach wynikających z międzynarodowego przewozu drogowego towarów.

Powództwo może zostać wytoczone między innymi przed sądem państwa, na którego terytorium znajduje się:

• miejsce przyjęcia towaru do przewozu,
• miejsce przeznaczenia przesyłki,
• siedziba lub główne przedsiębiorstwo pozwanego,
• oddział lub przedstawicielstwo, za pośrednictwem którego zawarto umowę przewozu.

Jeżeli zatem towar został przyjęty do przewozu w Polsce albo miał zostać dostarczony do Polski w ramach transportu zwrotnego, może istnieć podstawa do dochodzenia wynagrodzenia przed polskim sądem.

Nie wystarczy jednak sam fakt, że przewoźnik ma siedzibę w Polsce. Konieczne jest wskazanie konkretnego łącznika jurysdykcyjnego wynikającego z konwencji CMR, umowy albo sposobu wykonania przewozu.

Jeden przewóz czy dwa odrębne zlecenia?

Szczególnej analizy wymaga sytuacja, w której towar został przewieziony z Polski za granicę, odbiorca odmówił jego przyjęcia, a następnie polecił przewoźnikowi zwrot przesyłki do Polski.

W takim przypadku należy ustalić, czy transport powrotny stanowił wykonanie instrukcji wydanej w ramach pierwotnej umowy przewozu, czy też był odrębnym przewozem zleconym już po odmowie odbioru towaru.

Rozróżnienie to ma znaczenie dla:

• ustalenia wysokości wynagrodzenia,
• określenia miejsca wykonania umowy,
• oceny właściwości sądu,
• wskazania dokumentów potwierdzających zawarcie umowy,
• ustalenia początku biegu terminu przedawnienia.

Jeżeli przewóz zwrotny został wykonany na wyraźne polecenie tego samego zagranicznego kontrahenta, przewoźnik powinien zabezpieczyć korespondencję potwierdzającą wydanie instrukcji oraz akceptację kosztów dodatkowego transportu.

Jakie dokumenty są najważniejsze?

W postępowaniu o zapłatę za przewóz międzynarodowy sam list CMR może nie wystarczyć do wykazania, kto był rzeczywistym zleceniodawcą i jakie warunki wynagrodzenia ustalono.

Kluczowe znaczenie mogą mieć:

• zlecenie transportowe,
• korespondencja e-mailowa,
• wiadomości przesyłane przez komunikatory,
• potwierdzenia z giełdy transportowej,
• ustalenia dotyczące ceny frachtu,
• instrukcje dotyczące odmowy odbioru i zwrotu przesyłki,
• potwierdzenie wykonania transportu,
• faktury i wezwania do zapłaty.

Im bardziej jednoznacznie z dokumentów wynika, kto zlecił przewóz i zaakceptował jego koszt, tym mniejsze jest ryzyko zakwestionowania legitymacji biernej pozwanego.

Postępowanie w Polsce nie zawsze oznacza łatwe wykonanie wyroku

Uzyskanie wyroku przed polskim sądem nie kończy sprawy, jeżeli majątek dłużnika znajduje się za granicą.

Wówczas konieczne może być uznanie i wykonanie orzeczenia w państwie, w którym kontrahent posiada rachunki bankowe, nieruchomości, pojazdy lub inne składniki majątku. W sprawach prowadzonych przeciwko podmiotom z państw Unii Europejskiej procedura ta jest zwykle prostsza niż w relacjach z podmiotami spoza Unii, ale nadal wymaga prawidłowego przygotowania dokumentów.

Przed wniesieniem pozwu należy więc ocenić nie tylko szanse procesowe, lecz także realną możliwość wyegzekwowania zasądzonej należności.

Co powinien zrobić przewoźnik przed skierowaniem sprawy do sądu?

Przed wszczęciem postępowania należy:

• ustalić rzeczywistego zleceniodawcę przewozu,
• zweryfikować właściwość sądu polskiego,
• określić, czy transport zwrotny był częścią pierwotnego przewozu czy odrębnym zleceniem,
• zgromadzić całą korespondencję dotyczącą ceny i instrukcji przewozowych,
• prawidłowo wystawić fakturę,
• wezwać zagranicznego kontrahenta do zapłaty,
• zbadać jego wypłacalność i majątek.

W sporach międzynarodowych błąd popełniony na etapie wyboru pozwanego lub sądu może prowadzić do długotrwałego postępowania zakończonego bez merytorycznego rozpoznania roszczenia.

Dlatego przed skierowaniem pozwu warto przeanalizować nie tylko treść listu CMR, lecz cały przebieg współpracy: od zlecenia transportowego, przez wykonanie przewozu, aż po odmowę odbioru, instrukcję zwrotu towaru i brak zapłaty.