Blog

1. Skutki wykreślenia spółki w Austrii – i co dalej?

W obrocie prawnym z elementem transgranicznym powstaje istotne zagadnienie dotyczące skutków wykreślenia spółki prawa austriackiego (w szczególności spółki z ograniczoną odpowiedzialnością – GmbH) z rejestru handlowego (Firmenbuch).

Zasadnicze pytanie sprowadza się do ustalenia:

• czy wykreślenie spółki z rejestru oznacza definitywne ustanie jej bytu prawnego,
• czy podmiot taki może nadal występować jako strona postępowania sądowego lub egzekucyjnego – także w Polsce?

Problem ten ma charakter praktyczny, zwłaszcza w sytuacjach, gdy majątek spółki ujawnia się po jej wykreśleniu lub znajduje się poza terytorium Republiki Austrii.

2. Stanowisko sądu polskiego – zakres ustaleń prawa obcego

W jednej z prowadzonych spraw, w postanowieniu z dnia 2 marca 2010 r., sygn. II Cz 2182/09, Sąd Okręgowy w Krakowie wskazał, że:

sąd krajowy nie jest zobowiązany do zwracania się do organów obcego państwa o ocenę zdolności sądowej podmiotu, lecz powinien samodzielnie ustalić treść prawa obcego i dokonać jego zastosowania.

Stanowisko to pozostaje zgodne z zasadą wynikającą z ówczesnego  art. 1143 § 1 k.p.c. (przeniesionego do ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych), zgodnie z którą sąd ustala treść prawa obcego z urzędu.

Sąd ustalił treść prawa austriackiego w oparciu m.in. o informację Federalnego Ministerstwa Sprawiedliwości Republiki Austrii, przyjmując określony model funkcjonowania spółki po jej wykreśleniu.

3. Zdolność prawna i procesowa spółki wykreślonej z rejestru – ujęcie prawa austriackiego

Z ustaleń dokonanych w sprawie wynika, że:

zdolność procesowa osoby prawnej pozostaje ściśle związana z jej zdolnością prawną.

Prawo austriackie przyjmuje w tym zakresie konstrukcję funkcjonalną, zgodnie z którą:

• spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wykreślona z rejestru nie traci automatycznie bytu prawnego,
• utrata zdolności prawnej następuje dopiero wówczas, gdy doszło do całkowitego zakończenia likwidacji, obejmującej cały majątek spółki.

W konsekwencji:

dopóki istnieje majątek spółki, dopóty zachowuje ona zdolność prawną i zdolność sądową.

4. Charakter prawny wykreślenia z rejestru (Firmenbuch)

W świetle prawa austriackiego wykreślenie spółki z rejestru nie ma charakteru bezwzględnie konstytutywnego w odniesieniu do ustania jej bytu prawnego.

Wykreślenie:

• ma znaczenie formalne i ewidencyjne,
• ale nie przesądza definitywnie o zakończeniu bytu prawnego spółki,
• jeżeli istnieją niewyjaśnione stosunki majątkowe.

W doktrynie i praktyce przyjmuje się, że wykreślenie ma charakter:

deklaratoryjny względem rzeczywistego zakończenia likwidacji,

a nie absolutny.

5. Znaczenie istnienia majątku – kryterium decydujące

Decydującym kryterium dla oceny bytu prawnego spółki jest istnienie majątku.

Pojęcie majątku należy rozumieć szeroko i obejmuje ono:

• wierzytelności (w tym dochodzone lub egzekwowane),
• prawa majątkowe,
• środki pieniężne,
• składniki majątkowe znajdujące się poza Austrią.

W analizowanym orzeczeniu sąd wskazał, że:

wskazanie konkretnej wierzytelności jako składnika majątkowego jest wystarczające do przyjęcia, że spółka nie utraciła zdolności sądowej.

6. Koncepcja „Nachtragsliquidation” (likwidacji uzupełniającej)

Prawo austriackie dopuszcza sytuację, w której po wykreśleniu spółki ujawnia się majątek, który nie został objęty likwidacją.

W takim przypadku dochodzi do tzw.:

Nachtragsliquidation (likwidacji uzupełniającej).

Oznacza to, że:

• spółka zachowuje lub odzyskuje zdolność prawną w zakresie niezbędnym do rozliczenia tego majątku,
• możliwe jest prowadzenie postępowań sądowych i egzekucyjnych,
• byt prawny spółki ma charakter funkcjonalny i zależny od istniejących stosunków majątkowych.

7. Podstawy normatywne prawa austriackiego

Opisany mechanizm wynika z:

• przepisów GmbHG (Gesetz über Gesellschaften mit beschränkter Haftung) dotyczących likwidacji spółki,
• regulacji dotyczących wpisów do Firmenbuch,
• utrwalonej wykładni doktrynalnej i praktyki organów państwowych.

Prawo austriackie nie przewiduje konstrukcji automatycznego i absolutnego wygaśnięcia bytu prawnego spółki w wyniku samego wykreślenia z rejestru.

8. Aktualność przedstawionej wykładni

Pomimo, że analizowane postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie zostało wydane w 2010 roku, przedstawiona w nim wykładnia pozostaje aktualna.

Nie doszło bowiem do zmiany podstawowych założeń prawa austriackiego w zakresie:

• relacji między wykreśleniem a ustaniem bytu prawnego,
• znaczenia majątku dla zdolności prawnej,
• dopuszczalności likwidacji uzupełniającej.

Stanowisko to jest nadal aprobowane z perspektywy austriackiej.

9. Podsumowanie

W świetle prawa austriackiego oraz ustaleń przyjętych przez sąd polski należy przyjąć, że:

• wykreślenie spółki z rejestru handlowego nie oznacza automatycznego ustania jej bytu prawnego,
• spółka austriacka zachowuje zdolność prawną i sądową tak długo, jak długo istnieje jej majątek,
• możliwe jest prowadzenie wobec niej postępowań sądowych i egzekucyjnych,
• w tym także w sytuacji, gdy majątek znajduje się poza terytorium Republiki Austrii.