Blog

Rzeczywista wartość zastrzeżenia prawa własności ujawnia się wtedy, gdy kupujący przestaje płacić, a jego majątek zostaje zajęty przez komornika albo objęty postępowaniem upadłościowym i ma służyć spłaceniu wierzycieli kupującego..

Dotyczy to także właśnie dostarczonej maszyny czy urządzenia, które objęte są domniemaniem, że należą do majątku kupującego.

Austriacki sprzedawca może być przekonany, że urządzenie nadal stanowi jego własność. Nie wystarczy jednak wykazanie, że cena pozostaje niezapłacona. Konieczne jest udowodnienie skutecznego prawa rzeczowego, prawa własności do konkretnego urządzenia.

1. Egzekucja z urządzenia znajdującego się u kupującego

Komornik może zająć majątek znajdujący się we władaniu dłużnika. Urządzenie lub maszyna stojąca w hali polskiego kupującego też może zostać zajęta, nawet jeżeli austriacki sprzedawca twierdzi, że nadal pozostaje jej właścicielem zgodnie z prawem swojego kraju.

Dostawca powinien być przygotowany do wykazania:

• zawarcia umowy sprzedaży;
• skutecznego uzgodnienia zastrzeżenia własności;
• prawa właściwego dla rzeczowych skutków transakcji;
• treści zastrzeżenia;
• braku zapłaty ceny;
• tożsamości zajętego urządzenia z przedmiotem umowy;
• chwili wydania i przemieszczenia rzeczy;
• spełnienia wymagań formalnych prawa właściwego;
• pisma z datą pewną, jeżeli zastosowanie znajduje art. 590 § 1 k.c.

Jeżeli zajęcie narusza prawo własności sprzedawcy, sprzedawca może wystąpić z powództwem o zwolnienie zajętego przedmiotu spod egzekucji na podstawie art. 841 polskiego k.p.c. Jest to tzw. powództwo ekscydencyjne albo interwencyjne.

Dorozumiane zastrzeżenie jest trudniejsze do wykazania.

Prawo austriackie dopuszcza konkludentne uzgodnienie zastrzeżenia własności, ale nie oznacza to, że takie porozumienie będzie łatwe do udowodnienia przed polskim sądem.

Ryzyko występuje zwłaszcza wtedy, gdy klauzula znajdowała się:

• tylko na fakturze;
• wyłącznie na odwrocie dokumentu dostawy;
• w ogólnych warunkach przesłanych po zawarciu umowy;
• w protokole podpisanym przez pracownika technicznego;
• w jednostronnym oświadczeniu sprzedawcy;
• w dokumencie, którego daty powstania nie można wiarygodnie wykazać.

Milczenie kupującego jest odrębnym zagadnieniem prawnym i w Polsce niekoniecznie oznacza zgodę. Dlatego samo odebranie urządzenia nie musi być równoznaczne z zaakceptowaniem dodatkowego zastrzeżenia rzeczowego. Austriackie orzecznictwo wymaga okoliczności pozwalających na rzeczywiste ustalenie zgodnej woli stron^[1].

Upadłość polskiego kupującego

Jeżeli wobec polskiego nabywcy zostanie otwarte postępowanie upadłościowe, austriacki dostawca może domagać się wyłączenia urządzenia z masy upadłości, jeżeli wykaże, że prawo własności nie przeszło na kupującego.

Samo istnienie niezapłaconej faktury nie wystarczy. Sprzedawca musi wykazać prawo rzeczowe – prawo własności do konkretnego urządzenia

Jeżeli wniosek o wyłączenie urządzenia z masy upadłości nie zostanie uwzględniony postępowaniu upadłościowym, ochrony można dochodzić w drodze powództwa o wyłączenie mienia z masy upadłościowej.

W transakcji unijnej art. 8 rozporządzenia 2015/848 w sprawie postępowania upadłościowego chroni w określonych sytuacjach prawa rzeczowe dotyczące mienia znajdującego się w chwili wszczęcia postępowania w innym państwie członkowskim, a art. 10 zawiera szczególną regulację zastrzeżenia własności.

Przepisy te nie zastępują jednak ustalenia, czy zastrzeżone prawo własności wcześniej skutecznie powstało.

Jeżeli polska upadłość zostaje otwarta, a zakupione urządzenie znajduje się już w Polsce, szczególna ochrona przewidziana dla mienia położonego w innym państwie członkowskim może nie wystarczyć. Wtedy podstawowe znaczenie zachowuje ustalenie statutu rzeczowego oraz skuteczności zastrzeżenia według prawa właściwego.

Szczególne ryzyko przy liniach produkcyjnych

Przy dostawie linii technologicznej istotne jest nie tylko skuteczne ustanowienie zastrzeżenia własności, lecz także zachowanie przez urządzenie lub jego elementy charakteru możliwych do zidentyfikowania rzeczy ruchomych.

Po dostawie może dojść do:

• połączenia urządzeń w jedną całość gospodarczą;
• trwałego związania maszyny z nieruchomością;
• przetworzenia dostarczonych materiałów;
• połączenia części pochodzących od kilku producentów;
• zastąpienia istotnych elementów innymi;
• utraty możliwości odrębnego oznaczenia albo demontażu.

Prawo austriackie przewiduje określone skutki przetworzenia rzeczy dostarczonej z zastrzeżeniem własności, w tym możliwość powstania współwłasności zależnej od wartości wkładów^[2][3].

Jednak, austriacka konstrukcja nie zostanie wprost zastosowana do przetworzenia albo połączenia rzeczy dokonanego w Polsce – rzeczowe skutki takich zdarzeń winny być oceniane według prawa właściwego ustalonego na podstawie miejsca położenia rzeczy w chwili połączenia, montażu albo przetworzenia. Czyli należy badać cały cykl wytworzenia takiej linii produkcyjnej, z punktu widzenia etapów jej konstruowania.

Umowa może regulować obowiązki stron, sposób montażu, identyfikację urządzeń i konsekwencje naruszenia zobowiązań. Nie może jednak samodzielnie przesądzić skutku rzeczowego sprzecznego z prawem bezwzględnie właściwym dla rzeczy.

2. Jak zabezpieczyć austriackiego dostawcę?

a. Należy uzgodnić zastrzeżenie przed wydaniem urządzenia – najlepiej w podpisywanej przez strony umowie, przyjętej ofercie, albo zaakceptowanym potwierdzeniu zamówienia.w.

b. Nie należy opierać zabezpieczenia wyłącznie na fakturze, która zwykle nie stanowi dokumentu równoważnego umowie.

c. Należy udokumentować zgodę kupującego na zastrzeżenie prawa własności, zwłaszcza przedmiotu sprzedaży.

d. Należy ustalić prawo właściwe dla skutku rzeczowego i przed dostawą przeanalizować miejsce wydania, przebieg transportu, chwilę planowanego przejścia własności oraz miejsce montażu urządzenia.

e. Należy uzyskać pismo z datą pewną, gdy wymaga tego prawo polskie – w trybie nie znanym prawu austriackiemu.

Jeżeli zastosowanie znajduje art. 590 § 1 k.c., dokument stwierdzający zastrzeżenie prawa własności powinien mieć datę pewną, aby można było przeciwstawić go wierzycielom kupującego.

f. Należy dokładnie oznaczyć urządzenie, w sposób możliwy do identyfikacji.

Umowa i dokumenty dostawy powinny wskazywać:

• producenta i model;
• numer seryjny;
• rok produkcji;
• elementy składowe;
• tablice znamionowe;
• miejsce montażu.

Warto także sporządzić dokumentację fotograficzną.

g. Należy uregulować montaż, połączenie i przetworzenie urządzenia.

Umowa powinna określać obowiązki kupującego związane z zachowaniem identyfikowalności urządzenia, zakazem usuwania oznaczeń oraz informowaniem o planowanym połączeniu lub przetworzeniu.

h. Należy uregulować obowiązek wydania i demontażu.

Można przewidzieć obowiązek udostępnienia zakładu, umożliwienia demontażu oraz wydania maszyny w razie braku zapłaty.

Klauzula taka tworzy jednak obowiązek umowny kupującego. Nie daje sprzedawcy prawa do samodzielnego wejścia na teren zakładu, naruszenia posiadania albo odebrania maszyny wbrew woli kupującego, syndyka lub organu egzekucyjnego.

3. Należy zapewnić sobie pomoc przed dostawą i po zajęciu urządzenia przez podmiot doświadczony w tego typu sprawach, w:

• analizie umów sprzedaży podlegających prawu austriackiemu;
• ocenie skuteczności klauzul Eigentumsvorbehalt;
• ustaleniu prawa właściwego dla skutków rzeczowych dostawy;
• dostosowaniu austriackich ogólnych warunków sprzedaży do transakcji realizowanych w Polsce;
• dokumentowaniu porozumień zawieranych przy wydaniu towaru;
• uzyskiwaniu daty pewnej;
• analizie skutków montażu, połączenia i przetworzenia urządzenia;
• postępowaniach o zwolnienie rzeczy od egzekucji;
• postępowaniach o wyłączenie mienia z masy upadłości.

Austriackie prawo pozwala elastycznie uzgodnić zastrzeżenie własności. W transakcji z polskim kupującym ta elastyczność nie powinna jednak zastępować odpowiednio przygotowanej dokumentacji oraz analizy statutu rzeczowego.

Trzeba pamiętać w tego typu transakcjach, że im mniej formalnie uzgodniono zastrzeżenie prawa własności, tym większe ryzyko, że w polskiej egzekucji albo upadłości spór będzie dotyczył nie tylko treści klauzuli, lecz również samego istnienia i skuteczności prawa własności sprzedawcy.

Przypisy:

[1] Orzeczenie OGH – RIS ↩

[2] § 415 ABGB – RIS ↩

[3] Orzeczenie OGH – RIS ↩