Blog

Przesunięcie ryzyka gospodarczego ze spółki na wspólników, którzy rezygnują z bieżącej realizacji swojego prawa do zysku.

Egzekucja komornicza lub upadłość spółki i pozbawienie się wspólników prawa do zaległego zysku to następstwo złego zarządzania majątkiem spółki i uprawnieniami wspólników do udziału w zysku spółki.

Wspólnik mniejszościowy może przeciwstawić się takim uchwałą w drodze procesu sądowego.

Pozostawianie zysków w spółce

W spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością częstą praktyką jest pozostawianie wypracowanego zysku w spółce i przeznaczanie go na kapitał zapasowy.

Rozwiązanie takie może być uzasadnione, jeżeli odpowiada rzeczywistym potrzebom gospodarczym spółki, w szczególności potrzebie zapewnienia płynności finansowej, zabezpieczenia bieżących kosztów działalności, finansowania inwestycji albo utrzymania rezerwy na przewidywalne zobowiązania.

Nie w każdym jednak przypadku zatrzymywanie całości zysku w spółce jest rozwiązaniem optymalnym z punktu widzenia interesu wspólników. Kapitał zapasowy nie powinien być traktowany jako automatyczne i bezterminowe miejsce akumulowania całego zysku, jeżeli spółka nie wykazuje rzeczywistej potrzeby utrzymywania takiego poziomu środków własnych.

Zgodnie z art. 192 Kodeksu spółek handlowych kwota przeznaczona do podziału między wspólników może obejmować nie tylko zysk za ostatni rok obrotowy, lecz także niepodzielone zyski z lat ubiegłych oraz kwoty przeniesione z kapitałów zapasowego i rezerwowych utworzonych z zysku, o ile mogą one zostać przeznaczone do podziału. Oznacza to, że wcześniejsze przekazanie zysku na kapitał zapasowy nie wyłącza możliwości późniejszego przeznaczenia tych środków do wypłaty wspólnikom.

Wypłacić zysk czy zatrzymać go w spółce

Decyzja o wypłacie zysku wymaga jednak każdorazowo ustalenia kwoty dopuszczalnej do podziału. Należy uwzględnić w szczególności niepokryte straty, postanowienia umowy spółki, obowiązkowe odpisy, potrzeby płynnościowe spółki oraz aktualną strukturę jej zobowiązań. Uchwała o wypłacie zysku nie może prowadzić do naruszenia zasad ochrony majątku spółki ani pokrzywdzenia wierzycieli.

Z drugiej jednak strony należy dostrzec, że nadmierne zatrzymywanie zysku w spółce również może prowadzić do skutków niekorzystnych dla wspólników. Zysk niewypłacony wspólnikom i pozostawiony w spółce staje się elementem majątku spółki. Tym samym zwiększa substrat majątkowy, z którego mogą być zaspokajane roszczenia wierzycieli spółki.

Ma to istotne znaczenie zwłaszcza w działalności narażonej na podwyższone ryzyka kontraktowe, na przykład w branży transportowej, spedycyjnej, budowlanej, produkcyjnej albo handlowej. Jeżeli wobec spółki zostanie skierowane wysokie roszczenie odszkodowawcze, środki zatrzymane przez lata na kapitale zapasowym mogą w praktyce posłużyć nie realizacji uprawnienia wspólników do udziału w zysku, lecz zaspokojeniu kontrahenta zewnętrznego.

W tym sensie zysk pozostawiony w spółce przestaje pełnić funkcję ekonomicznego przysporzenia wspólników, a zaczyna pełnić funkcję dodatkowej gwarancji majątkowej dla wierzycieli spółki. Dzieje się tak niezależnie od wysokości kapitału zakładowego oraz niezależnie od pierwotnych wkładów wniesionych przez wspólników do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Wspólnik ryzykuje kapitałem zakładowym – nie zaległym zyskiem

Nie oznacza to oczywiście, że zysk powinien być wypłacany bez uwzględnienia bezpieczeństwa spółki. Oznacza natomiast, że decyzja o zatrzymaniu zysku powinna być decyzją świadomą, uzasadnioną i proporcjonalną do rzeczywistych potrzeb spółki.

Utrzymywanie w spółce środków znacznie przekraczających racjonalną rezerwę płynnościową może prowadzić do niezamierzonego przesunięcia ryzyka gospodarczego ze spółki na wspólników, którzy rezygnują z bieżącej realizacji swojego prawa do zysku.

Prawidłowe zarządzanie zyskiem w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością powinno zatem polegać na wyważeniu trzech wartości: interesu spółki, interesu wspólników oraz ochrony wierzycieli. Spółka powinna posiadać majątek wystarczający do bezpiecznego prowadzenia działalności i regulowania zobowiązań. Wspólnicy powinni jednak mieć możliwość korzystania z wypracowanego zysku, jeżeli jego zatrzymanie w spółce nie znajduje dalszego gospodarczego uzasadnienia.

I służy im odpowiednie roszczenie względem spółki. Uchwała wspólników sprzeczna z umową spółki bądź dobrymi obyczajami i godząca w interes spółki albo mająca na celu pokrzywdzenie wspólnika może zostać zaskarżona powództwem przeciwko spółce o uchylenie uchwały.

Jak rozsądnie wypłacać zaległy zysk

W praktyce zasadne jest okresowe badanie struktury kapitałów własnych spółki, poziomu kapitału zapasowego, historii zysków i strat, aktualnych zobowiązań, ryzyk kontraktowych oraz potrzeb finansowania obrotowego. Dopiero na tej podstawie można określić, jaka część zysku powinna pozostać w spółce, a jaka może zostać przeznaczona do wypłaty wspólnikom.

W określonych sytuacjach właściwe może być także przyjęcie modelu etapowego. W pierwszej kolejności można ustalić podstawową kwotę zysku bezpieczną do wypłaty. Następnie należy pozostawić w spółce racjonalną rezerwę płynnościową. Jeżeli spółka wymaga dodatkowego finansowania działalności bieżącej, można rozważyć odrębne instrumenty finansowania, takie jak pożyczka, kredyt obrotowy albo inne uzgodnione źródło finansowania. Dopiero po zabezpieczeniu tych potrzeb można podjąć decyzję o wypłacie dalszej części zysku.

Takie podejście pozwala uniknąć dwóch skrajności: nieuzasadnionego wypłacenia środków potrzebnych spółce oraz nieuzasadnionego zatrzymywania w spółce środków, które mogłyby zostać wypłacone wspólnikom bez naruszenia bezpieczeństwa działalności.

Wspólnicy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie powinni traktować kapitału zapasowego jako rozwiązania automatycznego. Powinni natomiast okresowo oceniać, czy dalsze zatrzymywanie zysku w spółce rzeczywiście służy jej bezpieczeństwu, czy też prowadzi wyłącznie do zwiększania majątku narażonego na ryzyka działalności gospodarczej.

Jeśli zysk pozostawiony w spółce to kolejne zabezpieczenie kontrahentów spółki przed ryzykiem gospodarczym kosztem wspólników – należy korzystać z roszczeń o wypłatę zysku.

Kancelaria Mikulski i Wspólnicy wspiera wspólników i zarządy spółek z ograniczoną odpowiedzialnością w analizie zasad wypłaty zysku, wykorzystania kapitału zapasowego, wypłaty zaliczek na poczet dywidendy, wynagrodzenia zarządu oraz ochrony majątku spółki i wspólników przed nadmiernym ryzykiem kontraktowym.