Blog

1. Dopuszczalność prowadzenia egzekucji

Na gruncie prawa austriackiego przyjmuje się, że spółka wykreślona z rejestru zachowuje zdolność prawną tak długo, jak długo istnieje jej majątek. Konsekwencją tej zasady jest dopuszczalność prowadzenia wobec takiego podmiotu postępowania egzekucyjnego także na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W praktyce oznacza to, że egzekucja może być skutecznie prowadzona w szczególności w sytuacjach, w których:

• majątek spółki znajduje się na terytorium Polski;
• egzekucja dotyczy wierzytelności wykonywanej lub dochodzonej w Polsce.

Stanowisko to zostało potwierdzone, w nadal aktualnym postanowieniu Sądu Okręgowego w Krakowie – z dnia 2 marca 2010 r., sygn. II Cz 2182/09 – w którym przyjęto, że istnienie majątku spółki wykreślonej z rejestru przesądza o zachowaniu jej zdolności sądowej.

2. Zdolność sądowa i procesowa – znaczenie prawa obcego

Zdolność sądowa oraz zdolność procesowa podmiotu zagranicznego podlegają ocenie według prawa właściwego dla tego podmiotu, a więc w niniejszym przypadku według prawa austriackiego.

Sąd polski, rozpoznając sprawę, zobowiązany jest:

• ustalić treść prawa austriackiego regulującego zdolność prawną spółki wykreślonej z rejestru;
• dokonać jego zastosowania do ustalonego stanu faktycznego;
• a następnie ocenić, czy podmiot posiada zdolność sądową w rozumieniu prawa polskiego.

Podstawę prawną stanowią w szczególności:

• 64 § k.p.c., który określa zdolność sądową;
• 67 § 1 k.p.c., który odnosi się do zdolności procesowej;
• 51a ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych, zgodnie z którym sąd ustala treść prawa obcego z urzędu (dawniej: art. 1143 § 1 k.p.c.).

Jeżeli z ustalonego prawa austriackiego wynika, że spółka wykreślona z rejestru nadal posiada zdolność prawną z uwagi na istnienie majątku, sąd polski zobowiązany jest przyjąć, że podmiot ten posiada zdolność sądową.

3. Znaczenie istnienia majątku – ciężar dowodu po stronie wierzyciela

W postępowaniu egzekucyjnym kluczowe znaczenie ma wykazanie, że spółka wykreślona z rejestru nadal posiada majątek.

Z praktyki orzeczniczej wynika, że wystarczające jest wskazanie konkretnego składnika majątkowego, który pozwala przyjąć, iż likwidacja spółki nie została definitywnie zakończona.

W szczególności mogą to być:

• wierzytelności przysługujące spółce wobec podmiotów trzecich;
• rachunki bankowe prowadzone na terytorium Polski;
• nieruchomości położone w Polsce;
• udziały lub akcje w innych podmiotach;
• ruchomości znajdujące się na terytorium Polski.

Brak wskazania jakiegokolwiek majątku może prowadzić do uznania, że dalsze prowadzenie egzekucji jest niedopuszczalne, co w konsekwencji może skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego.

Natomiast wskazanie majątku:

• uzasadnia przyjęcie, że spółka nadal posiada zdolność prawną;
• wyłącza możliwość umorzenia postępowania z uwagi na brak podmiotu;
• umożliwia prowadzenie egzekucji.

4. Uzyskanie tytułu wykonawczego

Warunkiem wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest posiadanie tytułu wykonawczego.

W praktyce mogą wystąpić dwa zasadnicze warianty:

a) Tytuł egzekucyjny wydany w Polsce

W szczególności:

• wyrok sądu powszechnego lub arbitrażowego;
• nakaz zapłaty;
• ugoda sądowa.

Po nadaniu klauzuli wykonalności tytuł taki stanowi podstawę egzekucji.

b) Tytuł egzekucyjny wydany w Austrii (lub w innym kraju)

W przypadku tytułów wydanych w Austrii (lub w innym kraju UE) zastosowanie znajdą przepisy prawa Unii Europejskiej, w szczególności:

• rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1215/2012 (Bruksela I bis);
• rozporządzenie nr 805/2004 w sprawie Europejskiego Tytułu Egzekucyjnego.

W takich przypadkach:

• nie jest wymagane przeprowadzenie odrębnego postępowania o uznanie wyroku sadu zagranicznego;
• możliwe jest bezpośrednie skierowanie tytułu wykonawczego do egzekucji w Polsce;
• konieczne jest jednak przedłożenie odpowiednich zaświadczeń przewidzianych w przepisach unijnych.

5. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego

Postępowanie egzekucyjne wszczyna się poprzez złożenie wniosku do komornika sądowego, zgodnie z art. 797 k.p.c..

W toku postępowania w Polsce dłużnik może podnosić zarzut braku zdolności sądowej, argumentując, że spółka austriacka została wykreślona z rejestru.

W takiej sytuacji wierzyciel powinien:

• przedstawić dowód treści prawa austriackiego (np. opinię prawną, dokument urzędowy)[1];
• wykazać, że spółka posiada majątek;
• wskazać, że proces likwidacji nie został definitywnie zakończony.

Spełnienie tych warunków powinno prowadzi do wniosku, że spółka austriacka zachowuje zdolność prawną, a zarzut braku zdolności sądowej jest niezasadny.

6. Znaczenie art. 824 § 1 pkt 2 k.p.c.

Zgodnie z art. 824 § 1 pkt 2 k.p.c. postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu, jeżeli dalsze jego prowadzenie jest niedopuszczalne.

W odniesieniu do spółki austriackiej wykreślonej z rejestru:

• brak majątku może prowadzić do uznania egzekucji za niedopuszczalną;
• natomiast istnienie majątku wyłącza możliwość zastosowania tego przepisu.

Oznacza to, że kluczowym elementem jest wykazanie, że spółka ta nadal dysponuje majątkiem.

7. Reasumując:

z perspektywy prawa procesowego oraz prawa austriackiego należy przyjąć, że:

• wykreślenie spółki austriackiej z rejestru nie wyłącza możliwości prowadzenia egzekucji;
• decydujące znaczenie ma istnienie majątku spółki;
• ciężar wykazania tej okoliczności spoczywa na wierzycielu;
• prawidłowo przygotowane postępowanie egzekucyjne powinno prowadzić do skutecznego zaspokojenia roszczenia również po wykreśleniu spółki.

[1] Art. 51a ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych stanowi, że sąd z urzędu ustala i stosuje właściwe prawo obce. Sąd może zwrócić się do Ministra Sprawiedliwości o tekst tego prawa, wyjaśnienie praktyki sądowej lub informację o wzajemności. W celu ustalenia prawa obcego sąd może również zasięgnąć opinii biegłych.